U procesu identifikacije talenta kao potencijalni prediktori uzimaju se podaci o različitim fizičkim karakteristikama. Najčešće se kao prediktori koriste podaci o visini, tesnoj masi, debljini kožnih nabora i procentu masnog tkiva čime se dobija antropometrijski profil igrača.

Prema istraživanjima uspešni mladi igrači imaju morfotip sličan starijim vrhunskim fudbalerima. Uspešniji mladi fudbaleri imaju manji procenat masnog tkiva, nižu sumu kožnih nabora i kod njih je u značajnoj meri manje zastupljen endomorfni somatotip u odnosu na njihove manje uspešne vršnjake. 

Vrhunski mladi igrači imaju veću biološku starost u odnosu na manje uspešne mlade fudbalere i zaključuju da treneri mnogo češće kao talentovane igrače izdvajaju one koji su morfološki napredniji. Biološka starost određuje se na osnovu polnih, skeletnih i somatskih indikatora, pri čemu su skeletni indikatori osetljivi tokom celog perioda detinjstva i adolescencije. Biološka starost pojedinca se može značajno razlikovati od kalendarske (hronološke) starosti. Kao primer navodi da skeletna starost dece uzrasta od približno 8 godina varira od 6,3 do 9,4 godina.

U ovom kontekstu veoma su interesantna istraživanja koja su radili Helsen i saradnici. Dužina selekcione godine u fudbalu poklapa se sa dužinom kalendarske godine, odnosno dužina selekcione godine iznosi dvanaest meseci. Helsen i saradnici su u više radova od 1998. godine do danas ispitivali datume rođenja mladih fudbalera u Belgiji, ali i na uzorku mladih fudbalera iz više evropskih zemalja, i primetili da postoji tendencija trenera da kao talentovane igrače izdvajaju one koji su rođeni na početku i nešto ređe do sredine selekcione godine. Ovakav trend se zadržao i kada je datum početka selekcione godine promenjen (Helsen i sar., 1998; Helsen i sar., 2000; Helsen i sar., 2005; Helsen i sar., 2012). Pristrasnost preferencije igrača rođenih početkom selekcione godine prisutna je u gotovo svim ligama u Evropi. Potvrđena je u istraživanjima rađenim u Norveškoj (Wiium i sar.,2010), Španiji (Perez Jimenez i Pain, 2008), Francuskoj (Delorme i sar., 2010), Nemačkoj (Schorer i sar., 2009) i Portugalu (Figueriedo i sar., 2009). Na osnovu ovih istraživanja možemo zaključiti da je period od godinu dana predugačak, naročito u periodu puberteta kada se u organizmu dešavaju značajne promene, i da mladi fudbaleri rođenji početkom selekcione godine “predodređeni” da češće budu izdvojeni kao talentovani zato što su stariji skoro godinu dana pa samim tim i fizički razvijeniji od mladih fudbalera rođenih krajem selekcione godine.

Naučnici smatraju da selekcija igrača na osnovu antropometrijskih karakteristika igrača na ranom uzrastu može biti veoma nepouzdana jer fizički kvaliteti koji karakterišu odrasle vrhunske igrače nisu jasno uočljivi pre kasne adolescencije. Preporučuje se da se selekcija na ranom uzrastu vrši pre svega na osnovu veština i sposobnosti, a ne na osnovu fizičkih karakteristika igrača. Takođe, Helsen i saradnici (2000) predlažu da se igrači ne grupišu prema hronološkoj nego prema biološkoj starosti.

Za utvrđivanje fizioloških karakteristika talentovanih fudbalera koriste se različiti testovi i pokazatelji. Najčešće se kao pokazatelj uzima mera maksimalne potrošnje kiseonika (VO2max) i primenjuju različiti testovi brzinskih sposobnosti i agilnosti (T-Test, Shuttle run test, 505 agility test, Test ponavljanih sprinteva) i testovi eksplozivne snage (npr. skok u vis iz mesta).

Test aerobne izdržljivosti se obično ne primenjuje na uzrastima mlađim od 15 godina.

Janković i saradnici (1997) su sproveli istraživanje na uzorku mladih hrvatskih fudbalera uzrasta od 15 do 17 godina i utvrdili da se fiziološki parametri (VO2max, anaerobna moć, mere snage šake i trupa, relativni i apsolutni volumen srca) značajno razlikuju kod uspešnih i manje uspešnih fudbalera i da se mogu koristiti kao dobri prediktori budućeg uspeha.

I rezultati istraživanja brzinskih sposobnosti ukazuju da ovi testovi dobro diskriminišu uspešne i manje uspešne mlade fudbalere. Uspešni mladi fudbaleri starosti od 11 do 12 godina su bolji u trčanju na 30 m i produženom povratnom trčanju od svojih manje talentovanih vršnjaka (Janssens i sar., 1998). Reilley i saradnici (2000) takođe ističu značajne razlike u anaerobnim sposobnostima između grupa elitnih i onih mladih fudbalera koji nisu svrstani u grupu elitnih i posebno naglašavaju da su se kao dobri diskriminatori pokazali testovi sprinta na 15 m, aerobna sposobnost merena Shuttle run testom i kao najbolji najbolji test navode srednju vrednost ponavljanih sprinteva na 30m sa pauzom od 20s.

Grupa istraživača predvođena Vaeyensom i Malinom je 2006. godine u Gentu pokrenula projekat sa ciljem da ustanovi model za selekciju mladih fudbalera u Belgiji. Rezultati njihovih do sada obavljenih istraživanja ukazuju da identifikacija i razvoj talenata u fudbalu predstavlja dinamički proces i da se u tom procesu u obzir moraju uzeti različite sposobnosti mladih fudbalera koji se razlikuju po brzini sazrevanja i napredovanja.  U njihovim istraživanjima na različitim uzrastima drugačiji pokazatelji su bili dobri diskriminatori talenta. Na uzrastu od 14 i 15 godina biološka zrelost značajno utiče na snagu, kapacitet i fleksibilnost igrača, kao i na brzinu sprinta i na kardiorespiratornu funkciju kod igrača starosti od 15 i 16 godina. Međutim, kada su u pitanju specifične fudbalske veštine biološka zrelost je imala značajan uticaj samo kod igrača starosti 14 godina. Na uzrastu od 13 i 14 godina dobri pokazatelji talenta mogu da budu brzina i fudbalska tehnika, dok je na uzrastu od 15 do 16 godina mnogo važnija aerobna izdržljivost. Jedina karakteristika koja se pokazala kao značajna na svim uzrastima je brzina. Elitni igrači imaju najbolje sprinterske sposobnosti na svim uzrastima, a ta razlika je najočiglednija na uzrastu od 13 i 14 godina.

Reilley i Williams (2000) smatraju da bi VO2max mogao da bude veoma značajan prediktor uspeha budući da se današnji fudbal igra sa mnogo više tempa u odnosu na fudbal koji se igrao pre deset godina.  

Možemo zaključiti da, prema rezultatima istraživanja, fiziološka merenja mogu biti korisni pokazatelji ali ih ne bi trebalo koristiti kao jedine pokazatelje talenta. Takođe, potrebno je biti oprezan i voditi računa o individualnoj dinamici sazrevanja.      

Izvor: sportpsihologija.blogspot.rs

Priprema: TC-EDU tim